Veni-projecten die de techniek van morgen kunnen gaan vormgeven

De nieuwste Veni-beurzen van NWO laten zien waar de Nederlandse techniek de komende jaren naartoe beweegt. Dit jaar zijn er opvallend veel onderzoeken in de richting van (fouten in) quantumcomputers, AI-hardware, energieopslag en slimme materialen.

De vraag naar rekenkracht groeit explosief door de opkomst van kunstmatige intelligentie en steeds complexere simulaties. Tegelijkertijd lopen bestaande computerarchitecturen tegen hun grenzen aan. Verschillende Veni-projecten zoeken daarom naar fundamenteel nieuwe manieren van rekenen.

Snellere correcties

Een van de meest in het oog springende projecten is dat van prof. dr. Simon Gröblacher van TU Delft. Hij onderzoekt hoe kunstmatige intelligentie kan worden ingezet om fouten in quantumcomputers sneller en efficiënter te corrigeren. Foutcorrectie geldt als een van de grootste obstakels voor praktische quantumcomputers. Wanneer die drempel wordt verlaagd, komt commerciële toepassing van quantumtechnologie een flinke stap dichterbij.

Ook prof. dr. Tamal Banerjee (Rijksuniversiteit Groningen) kijkt naar een nieuwe computerarchitectuur. Zijn onderzoek richt zich op brein-geïnspireerde geheugenchips waarin opslag en verwerking dichter bij elkaar plaatsvinden. Doordat gegevens minder vaak tussen processor en geheugen hoeven te worden verplaatst, kan het energieverbruik van AI-systemen aanzienlijk dalen. Dat maakt de technologie interessant voor edge AI, robots en andere embedded toepassingen.

Poreuze elektroden

Niet alleen de digitale wereld vraagt om innovatie. Ook de energietransitie stelt nieuwe eisen aan materialen, grondstoffen en opslagtechnologie. Zo onderzoekt dr. Francesco Di Maio een sensorgebaseerde scheidingstechniek waarmee lithiumhoudende ertsen nauwkeuriger kunnen worden gesorteerd. Door al vroeg in het proces alleen de waardevolle fracties verder te verwerken, kan de energiebehoefte van lithiumwinning aanzienlijk worden teruggebracht. Dat is relevant nu de vraag naar batterijgrondstoffen wereldwijd sterk groeit.

Wanneer die batterijen eenmaal zijn geproduceerd, ontstaat een volgende uitdaging: hoe sla je duurzame elektriciteit efficiënt op? Dr. ir. Alejandro Forner-Cuenca (TU Eindhoven) ontwikkelt precies daarom nieuwe poreuze elektroden voor flowbatterijen. Dergelijke batterijen worden gezien als een veelbelovende oplossing voor grootschalige energieopslag en kunnen een belangrijke rol spelen bij het verminderen van netcongestie en het opvangen van pieken in zonne- en windenergie.

Een Veni-beurs is vaak het startpunt van een zelfstandige onderzoekslijn. Eerdere laureaten groeiden uit tot wereldspelers in robotica, fotonica en microfluïdica. Zo ontwikkelde TU Delft-onderzoeker Javier Alonso-Mora na zijn Veni algoritmen voor autonome robots die internationaal worden toegepast en hem een ERC Starting Grant opleverden. Dergelijke voorbeelden laten zien dat de Veni-projecten van vandaag de hightechinnovaties van over tien jaar kunnen worden. Meer lezen over deze en andere gehonoreerde onderzoeken kan via NWO.nl