Kleding met ingebouwde airco: van Japanse werkjas tot designstatement

Modeontwerper Rick Owens presenteerde eind juni in Parijs zijn nieuwe samenwerking met Adidas: jassen en shorts met ingebouwde ventilatoren en koelelementen, door Owens omscheven als een “persoonlijk airconditioningsysteem”. Wat op de catwalk futuristisch oogt, is in werkelijkheid de nieuwste stap in een ontwikkeling die al ruim twintig jaar gaande is.

Voor engineers is de technologie achter deze kleding misschien wel interessanter dan de mode zelf. Want nu hittegolven steeds vaker voorkomen, groeit de belangstelling voor draagbare klimaatsystemen die het lichaam actief koelen zonder een complete ruimte te hoeven airconditionen.

Van ruimtekoeling naar persoonskoeling

Conventionele airconditioning koelt een volledig gebouw, ook als slechts enkele mensen aanwezig zijn. Persoonlijke koeling is veel energie-efficiënter: alleen de drager wordt gekoeld. Dat kan op verschillende manieren:

• geforceerde luchtcirculatie met miniatuurventilatoren;
• faseovergangsmaterialen (PCM’s) die warmte opnemen tijdens het smelten;
• circulerende koelvloeistof;
• thermo-elektrische (Peltier-)elementen;
• verdampingskoeling.

De meeste commerciële toepassingen kiezen voorlopig voor ventilatoren. Die vragen weinig vermogen, zijn relatief goedkoop en werken verrassend effectief zolang de omgevingstemperatuur niet extreem hoog is.

Japan liep twintig jaar voor

De bekendste toepassing is afkomstig uit Japan. Al in 2004 introduceerde Hiroshi Ichigaya het merk Kuchofuku (‘luchtgekoelde kleding’). Zijn idee was even eenvoudig als doeltreffend: twee kleine ventilatoren in de onderrug blazen buitenlucht onder de kleding. De lucht stroomt langs het lichaam en verlaat de jas via de kraag en mouwen, waardoor zweet veel sneller verdampt.

Inmiddels zijn dergelijke ventilatorjassen in Japan gemeengoed geworden op bouwplaatsen, in magazijnen en in de landbouw. Bij temperaturen boven de 35 °C kiezen veel werknemers liever voor een draagbare ventilatorjas dan voor zware koelvesten of frequente pauzes. De techniek blijkt bovendien aanzienlijk minder energie te verbruiken dan het koelen van complete werkruimtes. De ventilatoren draaien urenlang op een compacte lithium-ionaccu.

Wereldtentoonstelling als proeftuin

Ook de modewereld ontdekt inmiddels de techniek. Op de Expo 2025 in Osaka ontwierp modehuis Anrealage samen met telecombedrijf NTT de uniformen voor het Japanse paviljoen. De kleding bevat eveneens ventilatoren die lucht door het pak laten circuleren, maar voegt daar sensoren en slimme regeling aan toe om het draagcomfort verder te verbeteren.

Hier verschuift de aandacht van eenvoudige werkkleding naar slimme wearables waarin textiel, elektronica en sensortechnologie samenkomen.

Nu ook op de catwalk

Rick Owens gaat nog een stap verder. Zijn nieuwe Adidas-collectie combineert de ventilatoren met de bestaande Climacool-technologie van Adidas en speciale koelvesten die oorspronkelijk zijn ontwikkeld voor topsporters. De opgeblazen jasvorm is daarbij niet alleen esthetisch: de extra luchtlaag vergroot ook de luchtcirculatie rondom het lichaam.

Technische uitdagingen

Hoewel ventilatorjassen inmiddels volwassen producten zijn, liggen er nog genoeg technische uitdagingen:

• Energiebeheer. Een volledige werkdag vereist een lichte accu met voldoende capaciteit.
• Geluid. Ventilatoren moeten stil genoeg zijn voor kantoor- of zorgomgevingen.
• Gewicht en ergonomie. Accu’s en elektronica mogen de bewegingsvrijheid niet beperken.
• Bescherming. Voor industriële toepassingen moeten stof-, regen- en explosieveilige uitvoeringen beschikbaar zijn.
• Slimme regeling. Sensoren voor huidtemperatuur, activiteit en omgeving kunnen de ventilatorsnelheid automatisch aanpassen.

Daarnaast wordt gewerkt aan textielen waarin Peltier-elementen, flexibele elektronica en zelfs actieve warmtepompen zijn geïntegreerd. Zulke systemen kunnen in principe zowel koelen als verwarmen, maar kampen voorlopig nog met een hoog energieverbruik.

Van gimmick naar serieuze klimaatadaptatie

Misschien blijkt uiteindelijk dat de airco van de toekomst niet aan het plafond hangt, maar simpelweg wordt aangetrokken. De Japanse bouwvakker bewijst al jaren dat het werkt; de modewereld lijkt die les nu pas echt te ontdekken.