‘Europa moet tandje bijzetten voor kritieke grondstoffen’

Vandaag verschijnt het rapport Critical raw materials for EU’s energy transition, waarin de European Court of Auditors (ECA) de Europese aanpak rond kritieke grondstoffen onder de loep neemt. Senior Auditor Jan Huth bij de presentatie: “Europa heeft de afgelopen jaren geslapen. We moeten nu echt een tandje bijzetten.”

De auditors concluderen dat de EU weliswaar stappen zet om de toegang tot kritieke grondstoffen te verbeteren, maar dat de afhankelijkheid van derde landen groot blijft en de risico’s voor de energie- en groene transitie onvoldoende zijn ingedekt. De ECA wijst erop dat deze kwetsbaarheid problematisch is, gezien de snel groeiende vraag naar grondstoffen voor hernieuwbare energie, elektrificatie en opslagtechnologieën, en de toenemende geopolitieke spanningen. Voor sommige materialen, zoals magnesium en boron, komt meer dan 95 procent van de aanvoer uit één land, waardoor de EU kwetsbaar blijft voor politieke of handelsmatige verstoringen.

De auditors erkennen dat de Europese Commissie inmiddels verschillende beleidsinstrumenten heeft ingezet, waaronder de Critical Raw Materials Act (CRMA), en dat strategische projecten zijn geselecteerd om de eigen productie, verwerking en recycling te versterken. Volgens de ECA is dit een stap in de goede richting, maar het effect daarvan op korte termijn is beperkt. Het moet sneller.  ERK-lid Keit Pentus-Rosimannus: “Het kan wel dertig jaar duren voordat je alle procedures hebt doorlopen om een mijnproject te starten. Dat moet echt veel efficiënter.”

Tegelijk maken mensen zich zorgen over milieu- en natuurbescherming als lidstaten beginnen met mijnen en vragen zich af hoe de auditors tegen deze kwesties aankijken. Pentus-Rosimannus zegt hierover: “We zeggen: het proces moet sneller, niet mooier. Deze problemen zijn bovendien al jaren bekend bij de lidstaten.” Ze verzacht deze uitspraak door op te merken dat mijnen niet meer dezelfde effecten op het milieu heeft als tijdens de industriële revolutie.

De grootste kansen ziet de ECT op het gebied van recycling en hergebruik. Zij spelen nog een relatief kleine rol, terwijl daar juist kansen liggen om de afhankelijkheid van import snel te verminderen. “Hier vind je het laaghangend fruit.”

Overigens moet bij het plannen van productieactiviteiten ook rekening worden gehouden met het ‘afval’ dat er nog aankomt. Rond 2040 – ’50 zal er bijvoorbeeld een enorme stroom PV-afval op gang komen. Het is verstandig daar  alvast rekening mee te houden bij het ontwikkelen van productieprocessen.

De auditors signaleren voorts dat monitoring en prioritering nog onvoldoende zijn, waardoor het lastig is te beoordelen of de maatregelen de gestelde doelen voor 2030 daadwerkelijk ondersteunen.

In het huidige EU-beleid is materiaalvervanging (material substitution) tot slot nog niet opgenomen in de scope, maar dit zou in de toekomst kunnen worden geïntroduceerd.

Pentus-Rosimannus vat samen: “De beschikbaarheid van kritieke grondstoffen blijft een hardnekkig probleem. De EU staat er nog niet stevig genoeg voor en zal een tandje moeten bijzetten door strategische partnerschappen aan te gaan die echt resultaat opleveren. De tijden zijn moeilijk, beslissingen moeten snel worden genomen en de uitvoering moet nog sneller volgen.”