Tsjernobyl is lek – ‘maar dat is geen probleem’

Er zit een gat in het beschermende schild over Reactor 4 van Tsjernobyl. Dat heeft het internationale atoomagentschap IAEA bevestigd. In theorie is er op dit moment geen stralingsgevaar voor Nederland.

De IAEA heeft recent bevestigd dat de beschermende stalen overkapping over Reactor 4 in Tsjernobyl — de zogenaamde “New Safe Confinement” — na een drone-aanval in februari van dit jaar niet langer functioneert zoals bedoeld. Volgens het agentschap is het schild “niet meer stralingsdicht”: de inslag heeft een gat geslagen waardoor de koepel zijn “belangrijkste functie, het tegenhouden van straling” niet meer waarmaakt.

De overkapping, gebouwd om de verwoeste reactor van 1986 veilig af te schermen — onder andere om te voorkomen dat radioactieve gassen en stof zich verspreiden — werd in 2016 voltooid. De nieuwe schildconstructie verving de verouderde betonnen sarcofaag uit de Sovjettijd, en was bedoeld om honderd jaar bescherming te bieden.

Bij de aanval in februari vloog volgens Oekraïne een drone, vermoedelijk van Russische makelij, in op de koepel. Er ontstond een explosie en brand, waarna al snel een gat zichtbaar was in de stalen overkapping. Hoewel op dat moment “geen verhoogde radioactiviteit” werd gemeten, was het voor de media aanleiding tot zorg.

Inspecteurs van de IAEA voerden deze maand een evaluatie uit en concludeerden dat de constructie haar “confinement capability” heeft verloren. De draagstructuren en de bewakingssystemen zijn volgens het agentschap niet blijvend beschadigd, maar de bescherming tegen potentiële stralingslekken is ernstig aangetast. Ook na eerdere noodreparaties blijkt dat een grondige restauratie onvermijdelijk is om de nucleaire veiligheid op lange termijn te waarborgen.

Wat betekent dat concreet? In theorie is er op dit moment geen acuut, wijdverspreid stralingsgevaar voor Europa, omdat er — aldus IAEA en andere experts — geen significante lekken zijn gemeld en de stralingsniveaus stabiel blijven. Wel is het risico dat bij verstoring van de reactor — bijvoorbeeld door instorting of instabiel weer — radioactief stof via het gat in de koepel kan ontsnappen. Dat zou vooral lokaal een gevaar vormen. In verreweg het grootste deel van Oekraïne, en zeker daarbuiten, is volgens deskundigen “geen sprake van direct gevaar.”

Overigens werd een aantal jaar geleden wel gemeten dat de nucleaire activiteit in Tsjernobyl toenam.