EO

Zwermgedrag gestuurd door wrijving – ook bij gassen

12 juni 2018 om 11:19 uur

Veel vissen vormen scholen en vogels zwermen. Zulk collectief gedrag moet voortkomen uit interactie. Hoe dat werkt, was tot nu toe onduidelijk. Nu hebben onderzoekers een modelsysteem ontwikkelde waarmee zij experimenteel aantonen dat zwermgedrag sterk wordt gestuurd door wrijving.


Het modelsysteem dat promovendus Marcel Workamp en Joshua Dijksman aan Wageningen University & Research ontwikkelden in samenwerking met collega's van North Carolina State University (Raleigh, VS), is sterk geïnspireerd door het arcadespel ‘air hockey'. Doordat continu lucht door gaatjes in de tafel wordt geperst, zweeft de ‘puck' in air hockey (de vogel) zonder wrijving over de tafel. Om de puck voortstuwing mee te geven maakten de onderzoekers kleine ventilatiekanalen in alle pucks, zodanig dat de lucht vanaf de tafel elke puck spontaan eenzelfde draairichting geeft. Deze rotatierichting was in het model tegen de wijzers van de klok in ofwel linksom.


Deze toevoeging leidt tot bijzonder collectief gedrag. Dijksman en collega's gebruiken een cirkelvormige tafel waarin een toenemend aantal pucks is geplaatst die alle individueel tegen de klok in draaien. Met behulp van beeldanalyse volgden zij nauwkeurig de positie van elke puck.


Wat blijkt? Als er maar weinig pucks zijn, botsen de pucks vooral met de buitenwand. Dit leidt er toe dat de algehele beweging van de pucks ten opzichte van de cirkelvormige tafel, met de klok mee is. Naarmate er meer deeltjes (pucks) worden toegevoegd, gebeurt er iets opzienbarends: de gemeenschappelijke bewegingsrichting van de pucks keert om. Ze bewegen met z'n alle tegen de klok in.

zwrm

Gemiddelde snelheden van twee (a), zeven (b) en 45 (c) linksom draaiende pucks op de cirkelvormige tafel. Van links naar rechts verandert de algehele richting van de pucks van met de klok mee naar tegen de klok in.

 

Collectief gedrag door interacties

Dit collectieve gedrag ontstaat door botsingen tussen de deeltjes, waarbij ze de energie van hun rotatie inwisselen voor bewegingsenergie. Deze uitwisseling kan alleen plaatsvinden als er voldoende wrijving is tussen de deeltjes. Immers, dan is de uitwisseling van energie het grootste.

 

Onderlinge wrijving versterkt collectief gedrag

Om de wrijving tussen de pucks verder te vergroten, 3D-printe het onderzoeksteam  kleine ‘oortjes' op de pucks. Op die manier konden zij het collectieve gedrag versterken. Zo blijkt het aantal deeltjes dat nodig is om de verandering van de bewegingsrichting te bewerkstelligen, sterk af te nemen door het toevoegen van de oortjes. Zonder de wrijvingsverhogende oortjes waren er meer pucks nodig om de gezamenlijke bewegingsrichting om te keren.

 

Geldig voor vogels, vissen en gassen

De observaties tonen aan dat individuele deeltjes in het model, vogels in zwermen of vissen in scholen, op basis van enkel hun onderlinge wrijving zwermgedrag vertonen, dus ook zonder elkaar te ‘zien'. Frappant is dat de actieve deeltjes zich ook houden aan de wetten die gelden voor passieve, moleculaire gasdeeltjes in een gaswolk, waar de deeltjes, gestuurd door de temperatuur, ook een collectief gedrag vertonen.


Het modelsysteem van Dijksman laat dus zien dat je met weinig ingrediënten al goed controleerbaar collectief gedrag kunt realiseren. Het onderzoek is daarmee niet alleen relevant voor het begrip van zwermgedrag in dieren, maar ook voor het ontwikkelen van nieuwe materialen waarin de activiteit van individuele deeltjes tot nieuwe materiaaleigenschappen kan leiden.

 

Gerelateerd nieuws

Subsidie MVI-Energie vernieuwd

Subsidie MVI-Energie vernieuwd

De subsidieregeling Maatschappelijk Verantwoord Innoveren Energie (MVI-Energie) is vernieuwd. Nieuw in de regeling is dat onderzoeksvragen concreet zijn. Het gaat om vraagstukken als de productie van bio-energie, de…

Groene waterstof als motor voor groei en vergroening'

'Groene waterstof als motor voor groei en vergroening'

'De ontwikkeling van groene waterstof moet een belangrijke rol krijgen in het komende Klimaatakkoord en ook in het buitenlands beleid.' Die oproep deed Hans de Boer, voorzitter van VNO-NCW, tijdens de…

Enorme 3D-printer verwerkt alle soorten afval

Enorme 3D-printer verwerkt allerlei soorten afval

De Genkse startup Colossus (Be) heeft een 3D-printer laten bouwen waar objecten tot drie meter hoog kunnen worden geprint van allerhande korrels, gemaakt van afval. Naar verluidt is het een van de drie grootste 3D…

Gratis nieuwsbrief

EOL

 

Focus op

ABB BV
ABB BV

Machineveiligheid, systemen en componenten

B&R Industriële Automatisering BV
B&R Industriële Automatisering BV

Perfection in Automation

Pilz Nederland
Pilz Nederland

Voor industriële (veilige) automatiseringsoplossingen

Rotero Holland BV
Rotero Holland BV

Stappenmotor - Servomotor - Elektro Magneet

Product van de maand

RSS
Drie functies in één relais

Nieuwe PROTECT SRB-E-FWS-TS veiligheidsrelais modules. Meer functies in één relais: bij het nieuwe veiligheidsrelais.

Download gratis engineering boeken

A gratis boeken downloaden

 

Agenda

1 juni 2018, Arnhem

State of Fashion: Searching for the New Luxury

Tentoonstelling over mode, met aandacht voor technologie en snufjes

27 augustus 2018, Amsterdam

EMC Europe

Internationaal symposium over EMC.

18 september 2018, Hardenberg

TIV

TIV houdt in 2018 haar twintigste editie in Hardenberg. Op 18, 19 en 20 september is de vakbeurs het...

Meer agendapunten »