EO

Groningse onderzoekers maken spingolftransistor

07 maart 2018 om 07:52 uur

Natuurkundigen van de Rijksuniversiteit Groningen zijn er in geslaagd een stroom van spingolven die door een magneet lopen te veranderen met een elektrische stroom. Dit is een grote stap in de ontwikkeling van een vorm van elektronica die mogelijk zuiniger met energie omgaat. De resultaten zijn op 2 maart gepubliceerd in het tijdschrift Physical Review Letters.


In een normale computer zijn twee aparte systemen nodig voor verwerking en opslag van data: elektronische transistors en een magnetische harde schijf. Spintronica kan beide in één systeem verenigen waardoor het transport tussen verwerkingseenheid en opslagmedium niet meer nodig is. Bovendien is het mogelijk spin-informatie op te slaan zonder dat daar stroom voor nodig is, wat wel moet bij het gewone RAM geheugen. Bij elkaar betekent dit dat met spintronica in principe snellere en energiezuiniger computers zijn te bouwen.

 

Wave

Maar er is nog veel meer fundamentele kennis nodig voordat het zover is. De afdeling Fysica van Nano Devices van RUG-hoogleraar natuurkunde Bart van Wees is toonaangevend op dit terrein. In hun meest recente publicatie beschrijven zij een spin-transistor die werkt op basis van zogeheten magnonen. Dit zijn spingolven die alleen ontstaan in magnetisch materiaal. "Je kunt magnonen zien als een golf of als een deeltje, net als elektronen", vertelt Ludo Cornelissen, promovendus bij Van Wees en eerste auteur van het artikel.


In de beschreven experimenten hebben Cornelissen en Van Wees magnonen opgewekt in materiaal dat magnetisch is maar geen stroom geleidt. Elektronen kunnen dus niet door deze magneet stromen, maar de spingolven kunnen dat wel - net zoals een wave door een stadion golft zonder dat de toeschouwers zich verplaatsen. Cornelissen gebruikte een strookje platina om magnonen te ‘injecteren' in de magneet van yttrium ijzer granaat (YIG). "Wanneer er een elektronenstroom door die strook gaat, verstrooien de elektronen zich door de wisselwerking met de zware atomen, via een proces dat het ‘spin Hall effect' heet. De richting van de verstrooiing hangt af van de spin van de elektronen. Het resultaat is dat elektronen met spin-op en spin-neer gescheiden worden."

 

Botsen

Op het grensvlak van platina en YIG botsen de elektronen terug, want ze kunnen de (niet geleidende) magneet niet in. "Bij die botsing draait de spinrichting om. En dat veroorzaakt een vergelijkbare draai van spins in de YIG magneet. Op die manier maak je spingolven, de magnonen, in de magneet." Verderop in de magneet kun je die magnonen detecteren met een tweede platina strip.


Spintransport door een magneet heeft de onderzoeksgroep al eerder beschreven. "Maar nu zetten we de volgende stap: het beïnvloeden van het spintransport." Dit gebeurde door een derde strook platina die tussen de twee andere is aangebracht. Door hier een positieve of negatieve stroom op te zetten is het mogelijk om extra magnonen in de magneet te injecteren, of juist magnonen te verwijderen.

 

"Daarmee werkt onze opstelling net als een veldeffecttransistor. In zo'n transistor verhoogt of verlaagt een gate elektrode het aantal vrije elektronen in het geleidingskanaal via een elektrisch veld. Meer vrije elektronen vergroot de stroom, minder elektronen blokkeert die."


Cornelissen en zijn medeauteurs laten zien dat het toevoegen van magnonen de spinstroom vergroot, terwijl het verwijderen van magnonen die stroom verlaagt. "We zijn nog niet in staat de magnonenstroom helemaal uit te zetten, maar toch werkt deze schakeling als een echte transistor", zegt Cornelissen. "Theoretische modellen laten zien dat het mogelijk moet zijn een sterkere afname van magnonen te bereiken en de magnonenstroom uit te zetten, simpelweg door het materiaal van de experimentele schakeling dunner te maken."

 

Supergeleiding bij kamertemperatuur

En er is nog een interessante mogelijkheid. Van Wees: "In een dunnere schakeling zou het mogelijk moeten zijn om de aantallen magnonen in het geleidingskanaal zo sterk te verhogen dat er een Bose-Einstein condensaat ontstaat." Dit fenomeen is verantwoordelijk voor supergeleiding. En, in tegenstelling tot supergeleiding van elektronen die alleen bij zeer lage temperaturen optreedt, zou dit voor magnonen bij kamertemperatuur kunnen gebeuren.

 

Gerelateerd nieuws

Deze 3D-geprinte structuren kunnen gecontroleerde bewegingen uitveoren onder invloed van een magnetisch veld (beeld: MIT)

Magnetische 3D-prints kruipen, rollen en springen (video)

Engineers aan het Massachusetts Institute Of Technology hebben ‘zachte’ 3D-geprinte structuren ontwikkeld waarvan de bewegingen kunnen worden bestuurd met een magneet.

De A340 ‘Flight Lab BLADE‘ (beeld: NLR)

Eerste vliegtuig met laminaire vleugel gepresenteerd

Het eerste demonstratievliegtuig ter wereld met een laminaire vleugel is onlangs gepresenteerd tijdens de ILA luchtvaartshow in het Duitse Berlijn. Het gaat om de A340 ‘Flight Lab BLADE’, die is voorzien van een…

Vliegen op frituurvet: duurzaam en goedkoop

Vliegen op frituurvet: duurzaam en goedkoop

De luchtvaartsector veroorzaakt 1,5% van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Naar verwachting is de uitstoot van de sector tegen 2050 met een factor drie tot zes gegroeid. Volgens promovendus Sierk de Jong van…

Gratis nieuwsbrief

EOL

 

Focus op

ABB BV
ABB BV

Machineveiligheid, systemen en componenten

B&R Industriële Automatisering BV
B&R Industriële Automatisering BV

Perfection in Automation

Pilz Nederland
Pilz Nederland

Voor industriële (veilige) automatiseringsoplossingen

Rotero Holland BV
Rotero Holland BV

Stappenmotor - Servomotor - Elektro Magneet

Product van de maand

RSS
Drie functies in één relais

Nieuwe PROTECT SRB-E-FWS-TS veiligheidsrelais modules. Meer functies in één relais: bij het nieuwe veiligheidsrelais.

Download gratis engineering boeken

A gratis boeken downloaden

 

Agenda

1 juni 2018, Arnhem

State of Fashion: Searching for the New Luxury

Tentoonstelling over mode, met aandacht voor technologie en snufjes

27 augustus 2018, Amsterdam

EMC Europe

Internationaal symposium over EMC.

18 september 2018, Hardenberg

TIV

TIV houdt in 2018 haar twintigste editie in Hardenberg. Op 18, 19 en 20 september is de vakbeurs het...

Meer agendapunten »