EO

Groningse onderzoekers maken spingolftransistor

07 maart 2018 om 07:52 uur

Natuurkundigen van de Rijksuniversiteit Groningen zijn er in geslaagd een stroom van spingolven die door een magneet lopen te veranderen met een elektrische stroom. Dit is een grote stap in de ontwikkeling van een vorm van elektronica die mogelijk zuiniger met energie omgaat. De resultaten zijn op 2 maart gepubliceerd in het tijdschrift Physical Review Letters.


In een normale computer zijn twee aparte systemen nodig voor verwerking en opslag van data: elektronische transistors en een magnetische harde schijf. Spintronica kan beide in één systeem verenigen waardoor het transport tussen verwerkingseenheid en opslagmedium niet meer nodig is. Bovendien is het mogelijk spin-informatie op te slaan zonder dat daar stroom voor nodig is, wat wel moet bij het gewone RAM geheugen. Bij elkaar betekent dit dat met spintronica in principe snellere en energiezuiniger computers zijn te bouwen.

 

Wave

Maar er is nog veel meer fundamentele kennis nodig voordat het zover is. De afdeling Fysica van Nano Devices van RUG-hoogleraar natuurkunde Bart van Wees is toonaangevend op dit terrein. In hun meest recente publicatie beschrijven zij een spin-transistor die werkt op basis van zogeheten magnonen. Dit zijn spingolven die alleen ontstaan in magnetisch materiaal. "Je kunt magnonen zien als een golf of als een deeltje, net als elektronen", vertelt Ludo Cornelissen, promovendus bij Van Wees en eerste auteur van het artikel.


In de beschreven experimenten hebben Cornelissen en Van Wees magnonen opgewekt in materiaal dat magnetisch is maar geen stroom geleidt. Elektronen kunnen dus niet door deze magneet stromen, maar de spingolven kunnen dat wel - net zoals een wave door een stadion golft zonder dat de toeschouwers zich verplaatsen. Cornelissen gebruikte een strookje platina om magnonen te ‘injecteren' in de magneet van yttrium ijzer granaat (YIG). "Wanneer er een elektronenstroom door die strook gaat, verstrooien de elektronen zich door de wisselwerking met de zware atomen, via een proces dat het ‘spin Hall effect' heet. De richting van de verstrooiing hangt af van de spin van de elektronen. Het resultaat is dat elektronen met spin-op en spin-neer gescheiden worden."

 

Botsen

Op het grensvlak van platina en YIG botsen de elektronen terug, want ze kunnen de (niet geleidende) magneet niet in. "Bij die botsing draait de spinrichting om. En dat veroorzaakt een vergelijkbare draai van spins in de YIG magneet. Op die manier maak je spingolven, de magnonen, in de magneet." Verderop in de magneet kun je die magnonen detecteren met een tweede platina strip.


Spintransport door een magneet heeft de onderzoeksgroep al eerder beschreven. "Maar nu zetten we de volgende stap: het beïnvloeden van het spintransport." Dit gebeurde door een derde strook platina die tussen de twee andere is aangebracht. Door hier een positieve of negatieve stroom op te zetten is het mogelijk om extra magnonen in de magneet te injecteren, of juist magnonen te verwijderen.

 

"Daarmee werkt onze opstelling net als een veldeffecttransistor. In zo'n transistor verhoogt of verlaagt een gate elektrode het aantal vrije elektronen in het geleidingskanaal via een elektrisch veld. Meer vrije elektronen vergroot de stroom, minder elektronen blokkeert die."


Cornelissen en zijn medeauteurs laten zien dat het toevoegen van magnonen de spinstroom vergroot, terwijl het verwijderen van magnonen die stroom verlaagt. "We zijn nog niet in staat de magnonenstroom helemaal uit te zetten, maar toch werkt deze schakeling als een echte transistor", zegt Cornelissen. "Theoretische modellen laten zien dat het mogelijk moet zijn een sterkere afname van magnonen te bereiken en de magnonenstroom uit te zetten, simpelweg door het materiaal van de experimentele schakeling dunner te maken."

 

Supergeleiding bij kamertemperatuur

En er is nog een interessante mogelijkheid. Van Wees: "In een dunnere schakeling zou het mogelijk moeten zijn om de aantallen magnonen in het geleidingskanaal zo sterk te verhogen dat er een Bose-Einstein condensaat ontstaat." Dit fenomeen is verantwoordelijk voor supergeleiding. En, in tegenstelling tot supergeleiding van elektronen die alleen bij zeer lage temperaturen optreedt, zou dit voor magnonen bij kamertemperatuur kunnen gebeuren.

 

Gerelateerd nieuws

Neutrino-experiment ProtoDune ziet eerste deeltjessporen

Neutrino-experiment ProtoDune ziet eerste deeltjessporen

ProtoDune, een kubus gevuld met 565 kubieke meter vloeibaar argon die het prototype vormt voor een toekomstige reuzendetector voor neutrino’s in de VS, heeft zojuist op Cern in Genève zijn eerste deeltjessporen…

Ruud Koornstra op de WoTS: “De energietransitie gaat ons geld opleveren”

Ruud Koornstra op de WoTS: “De energietransitie gaat ons geld opleveren”

Meteen op de eerste dag van de vakbeurs World of Technology and Science (2 t/m 5 oktober in de Jaarbeurs in Utrecht), om 10 uur ’s morgens, spreekt nationale energiecommissaris Ruud Koornstra over de kansen van een…

FotoEen robot als een fruitvliegje (video)

Een robot als een fruitvliegje (video)

Zijn prestaties zijn haast onnavolgbaar en toch is hij vrij eenvoudig te maken. De vleugels gaan 17 keer per seconde op en neer. Hiermee genereren ze de nodige lift waardoor hij in de lucht kan blijven. Met kleine…

Gratis nieuwsbrief

EOL

 

Focus op

ABB BV
ABB BV

Machineveiligheid, systemen en componenten

B&R Industriële Automatisering BV
B&R Industriële Automatisering BV

Perfection in Automation

Pilz Nederland
Pilz Nederland

Voor industriële (veilige) automatiseringsoplossingen

Rotero Holland BV
Rotero Holland BV

Stappenmotor - Servomotor - Elektro Magneet

Safe PCB Nederland
Safe PCB Nederland

Printplaten/PCB's, prototype en series

Download gratis engineering boeken

A gratis boeken downloaden

 

Agenda

13 september 2018, Utrecht

Leiderschapsontwikkeling voor ingenieurs

Voor een succesvolle carrière in de techniek is het steeds belangrijker dat je, naast actuele kennis van...

18 september 2018, Breda

SIL & PL Specialist, machine safety met TÜV persoonscertificaat

Dé 6-daagse opleiding over functionele veiligheid! In deze praktijkgerichte training leren cursisten...

19 september 2018, Eindhoven

Data-analyse en toegepaste statistiek

Data is overal. De kunst is om daaruit belangrijke verbanden en trends te halen.

Meer agendapunten »