Jij of je horloge: wie heeft er stress?

Smartwatches en andere wearables worden steeds vaker ingezet om mentale belasting, slaapkwaliteit en vermoeidheid in kaart te brengen. Ze baseren zich daarbij vooral op sensordata zoals hartslag, huidgeleiding of bewegingsactiviteit. Maar hoe betrouwbaar zijn die gegevens als het gaat om subjectieve beleving?

Nieuw onderzoek laat zien dat de overlap tussen wat wearables registreren en wat gebruikers zelf ervaren minimaal is, vooral bij stress.

Onderzoekers Björn Siepe en Eiko Fried analyseerden in het kader van het onderzoeksproject WARN-D (een breder project dat zich richt op vroegtijdige signalering van depressie) drie maanden lang de gegevens van bijna 800 studenten. De deelnemers droegen een smartwatch en kregen daarnaast vier keer per dag korte vragen op hun smartphone via ecological momentary assessment (EMA). Die vragen gingen over emoties, gedachten en activiteiten. ’s Avonds reflecteerden de deelnemers op hun dag.

De resultaten zijn opvallend: uit vergelijking van de smartwatchdata met de EMA-scores bleek nauwelijks correlatie bij stress en vermoeidheid, en slechts een beperkte overeenkomst bij slaap. Kortom: wanneer de smartwatch een hoog stressniveau aangaf, voelde de gebruiker dat vaak helemaal niet zo – en omgekeerd.

Hartslag is contextloos

Volgens Fried ligt een van de oorzaken in de manier waarop wearables stress meten. “Polsgedragen apparaten gebruiken vooral hartslag of hartslagvariabiliteit als indicator voor stress”, zegt hij. “Maar een verandering in hartslag zegt niets over de emotionele context. Je hartslag stijgt net zo goed als je blij verrast bent als wanneer je bang bent. Je kunt gestrest zijn, maar ook opgewonden, boos of euforisch. Fysiologisch kan dat er hetzelfde uitzien.”

Fried pleit ervoor om wearables niet als vervanging, maar als aanvulling op zelfrapportage te gebruiken. “Wearables vormen een waardevolle databron die veel inzicht kan bieden. Maar objectieve data bestaan niet. Elke meting heeft ruis, fouten of ontbrekende waarden. En wat wearables ‘stress’ noemen, komt niet altijd overeen met wat mensen als stress ervaren.”

Implicaties voor onderzoek en praktijk

De bevindingen zijn relevant voor zowel consumenten als onderzoekers. Veel gebruikers stemmen hun gedrag af op de metingen van hun smartwatch. Ze rusten uit omdat hun horloge ‘stress’ detecteert, of maken zich zorgen om hun vermoeidheidsscore. Maar als die metingen niet kloppen met de persoonlijke beleving, is dat problematisch.

Voor wetenschappers is het onderzoek een waarschuwing: data van wearables kunnen traditionele zelfrapportages niet zomaar vervangen. Fried: “Wie denkt dat sensoriek de subjectieve kant van menselijk gedrag kan elimineren, vergist zich. De combinatie van metingen én zelfreflectie biedt het meest betrouwbare beeld.”

Het artikel van Siepe en Fried, Associations between ecological momentary assessment and passive sensor data in a large student sample, is geaccepteerd voor publicatie in het Journal of Psychopathology and Clinical Science. De pre-print is beschikbaar via: https://osf.io/preprints/psyarxiv/ybns6_v1