Iris van Herpen maakt furore met levende zeevonkjurk (video)

Modeontwerper Iris van Herpen heeft tijdens de Paris Haute Couture Week een bioluminescente jurk gepresenteerd, gemaakt van 125 miljoen levende algen die licht uitzenden in reactie op de bewegingen van de drager. Dit verschijnsel, bekend als zeevonk, treedt normaal gesproken in de zee, in Nederland voornamelijk na een aantal tropische dagen met weinig wind.

Bio-ontwerper Chris Bellamy werkte samen met biofysici Nico Schramma en Mazi Jalaal van de Universiteit van Amsterdam om deze unieke look tot leven te brengen.

De bioluminescente jurk bestaat uit een gelmateriaal met miljoenen eencellige bioluminescente Pyrocystis lunula-algen, zo genoemd vanwege hun maanachtige vorm. Deze eencelligen zijn onder andere de oorzaak van de bioluminescente algenbloei zeevonk die de kust in een mysterieuze gloed zet, vooral daar waar golven breken.

In de natuur is de bioluminescentie van de algen het resultaat van een afweermechanisme dat een lichtflits veroorzaakt bij mechanische signalen – denk aan verstoringen in het water wanneer een roofdier nadert. De flits, algemeen bekend als het ‘inbraakalarm’, dient als waarschuwingssignaal en kan secundaire roofdieren aantrekken die jagen op de primaire aanvaller van de cellen.

Wiskundig model

In 2019 en 2020 bestudeerden Jalaal en Schramma het vermogen van deze cellen om mechanische spanning te meten en erop te reageren aan de Universiteit van Cambridge. Door microscopie en mechanische tests te combineren, waarbij de wetenschappers losse cellen met micropipetten vasthielden en ze voorzichtig met verschillende snelheden en dieptes indrukten, waren ze in staat de lichtemissie van de cellen te meten en te bepalen hoe die afhing van de verschillende manieren van vervorming. Dit leidde tot een wiskundig model om het ingewikkelde lichtproductiemechanisme te beschrijven, gepubliceerd in.

Van natuurkunde naar mode

Vervolgens ontwikkelden ze samen met bioluminescentieonderzoeker Michael Latz van het Scripps Institution of Oceanography in San Diego een nieuw materiaal: door de cellen in een gelmatrix te verwerken, creëerden ze een flexibele maar resistente substantie die licht geeft bij vervorming en die de cellen zelfs buiten het water in leven houdt. Hierbij breidden ze ook hun model uit om de lichtemissie te kunnen voorspellen op basis van de vervorming van complexe stukken materiaal, in plaats van alleen van afzonderlijke cellen.

Al snel vond het materiaal toepassingen, vooral in de wereld van kunst en ontwerp – in het bijzonder in het werk van bio-ontwerper Chris Bellamy, die de materialen gebruikte om verschillende objecten te maken, in samenwerking met gemeenschappen in Frans-Polynesië, voor wie de bioluminescentie van de zee een bekend – maar nog steeds fascinerend – fenomeen is.

Een levend kledingstuk

De volgende stap was die van bio-ontwerp naar mode. In de afgelopen maanden heeft Bellamy het bioluminescentiemateriaal verder ontwikkeld. In een samenwerkingsverband onder leiding van Van Herpen en met Schramma en het lab van Jalaal, verfijnde hij de methoden voor de ontwikkeling van het materiaal en slaagde erin de mechanisch-responsieve bioluminescentie-elementen te creëren voor het kledingstuk dat Iris van Herpen ontwierp en vervaardigde.

Het resultaat is een prachtige fusie van natuurkunde, biologie, ontwerp en mode. Om het kledingstuk in leven te houden, besteedt het atelier veel aandacht aan dit levende systeem, met vochtigheid, temperatuur en circadiaans ritme allemaal afgestemd op de natuurlijke leefomgeving in de zee. De zorg voor het kledingstuk, en voor de 125 miljoen Pyrocystis lunula die het bevat, vereist een symbiotische relatie en herdefinieert onze ontwerptradities volledig – je zou kunnen zeggen dat het kledingstuk wordt gekweekt in plaats van geconstrueerd.