Defensie en TNO ontwikkelen onderwaterverdediging tegen onderzeeboten

Geavanceerde onderzeeboten vormen een groeiende dreiging voor de veiligheid van NAVO-landen. Door hun stille en vrijwel onzichtbare operaties zijn ze moeilijk te detecteren en daardoor uiterst effectieve wapensystemen. Om deze stille dreiging tegen te gaan, ontwikkelen Defensie en TNO een innovatieve onderwaterbarrière: de Anti Submarine Warfare (ASW) barrier. Dit systeem combineert onbemande sensoren, robotica en data-analyse om vijandelijke onderzeeboten vroegtijdig te signaleren en onschadelijk te maken.

De afdeling Maritieme Systemen van Defensie, onderdeel van het Commando Materieel en IT (COMMIT), is verantwoordelijk voor de technische specificaties van het systeem. De nadruk ligt op onbemande inzet. Dat vergroot de operationele duur, vermindert de belasting van militairen en verhoogt de veiligheid. TNO levert de wetenschappelijke en technologische onderbouwing en vertaalt de operationele eisen naar innovatieve detectieconcepten. De ASW-barrier vormt daarmee een belangrijke stap richting een nieuwe generatie onderwaterverdediging, waarin autonome technologie een steeds grotere rol speelt.

Gelaagd detectiesysteem

De onderwaterbarrière bestaat uit meerdere lagen. Op de zeebodem bevinden zich statische sensoren – zogenaamde bottom nodes – die met hydrofoons het karakteristieke geluid van onderzeeboten kunnen herkennen. Deze sturen hun gegevens via onderwatermodems door naar onbemande vaartuigen die zijn uitgerust met ‘dipping sonar’, een systeem dat actief geluidsgolven uitzendt om objecten in het water te lokaliseren. In een volgende fase kunnen drones met magnetische detectoren boven het wateroppervlak vliegen om de aanwezigheid van metalen objecten, zoals onderzeeboten, te bevestigen. Dit meerlagige systeem combineert passieve en actieve detectie, waardoor onderzeeboten zowel akoestisch als magnetisch kunnen worden opgespoord.

Tactische inzet en scenario’s

Bij de inzet van het systeem maakt Defensie onderscheid tussen detectie en discretie. In sommige situaties is het wenselijk dat een vijandelijke onderzeeboot merkt dat deze is gedetecteerd, om zo af te schrikken zonder geweld. In andere gevallen is juist onopgemerkte detectie belangrijk, bijvoorbeeld om verdere militaire actie voor te bereiden. De keuze hangt af van de tactische context en de gewenste reactie binnen een NAVO-operatie.

Naar autonome besluitvorming onder water

De werking van de ASW-barrier is in 2024 succesvol gedemonstreerd tijdens een oefening met NAVO-partners in Portugal. De volgende ontwikkelfase richt zich op verregaande autonomie. Momenteel worden veel systemen nog op afstand bestuurd, maar de ambitie is om robots te ontwikkelen die zelf beslissingen kunnen nemen binnen vooraf vastgestelde kaders. Denk aan een robot die autonoom bepaalt welke gebieden nog moeten worden onderzocht of die taken overneemt van een uitgevallen eenheid. Zo ontstaat een intelligent netwerk van sensoren en onbemande eenheden dat flexibel en effectief kan reageren op onderzeebootdreigingen.

Ethiek en technologische vooruitgang

De samenwerking tussen TNO en Defensie moet leiden tot betrouwbare, ethisch verantwoorde en toekomstbestendige systemen. Autonome onderwaterverdediging vraagt om intelligente technologie die militairen ondersteunt, maar waarbij de controle altijd bij de mens blijft. De realisatie van de ASW-barrier moet een belangrijke stap zijn in de richting van een veiliger en technologisch geavanceerd maritiem domein.