EO

Waar moeten de metaalbewerkingsmachines op onze school aan voldoen?

13 juni 2021 om 11:23 uur

Wij hebben diverse metaalbewerkingsmachines zoals conventionele draaibanken, kolomboor-, frees- en slijpmachines in onze opleidingsschool. Aan welke eisen/wetgeving moeten deze voldoen?

 

In de leerschool van ons bedrijf staan diverse metaalbewerkingsmachines opgesteld, zonder CE-markering en zonder afschermingen bij ronddraaiende delen. Tevens staan er ook metaalbewerkingsmachines opgesteld met een CE-markering en met afscherming. Echter, deze afscherming is niet voorzien van een beveiligingsinrichting (interlocking).
 

Vragen

  1. Wat schrijft de Nederlandse wetgeving voor bij metaalbewerkingsmachines die al ver voor 1995 zijn aangeschaft en staan opgesteld in onze leerschool? De machines worden dagelijks gebruikt en zijn in bedrijf zonder afscherming van de draaiende delen.
  2. Wat zijn de eisen in de Nederlandse wetgeving voor de technische aanpassingen van bestaande metaalbewerkingsmachines, zodanig dat er veilig mee gewerkt kan worden?
  3. Vallen deze aanpassingen van bestaande machine dan onder de definitie van een substantiële wijziging?

Antwoorden

 

Antwoord 1 

Wanneer op de machines die aangeschaft zijn vóór 1 januari 1995 geen substantiële wijzigingen zijn uitgevoerd dan is de Europese Richtlijn Arbeidsmiddelen van toepassing. Deze sociale richtlijn is opgenomen in de Nederlandse Arbeidsomstandighedenwet. In hoofdstuk 7 van het Arbobesluit staan de technische eisen waaraan een dergelijk arbeidsmiddel moet voldoen. Zo staan in artikel 7.7 van het Arbobesluit de eisen gesteld aan veiligheidsvoorzieningen in verband met bewegende delen van arbeidsmiddelen. Hier staat het volgende beschreven: 

“Indien bewegende delen van een arbeidsmiddel gevaar opleveren, zijn zij van zodanige schermen of beveiligingsinrichtingen voorzien, dat het gevaar zoveel mogelijk wordt voorkomen.”

Dit betekent dat een werkgever zelf deze machines dient uit te rusten met afschermingen (bijvoorbeeld een vaste kap) en beveiligingsinrichtingen (bijvoorbeeld een beweegbare kap met blokkering (interlock)). Deze activiteiten hadden conform hetzelfde Arbobesluit al vóór 1 januari 1997 door de werkgever moeten zijn gerealiseerd.

In de uitleg van de vraagstelling wordt ook gemeld dat er bij de leerschool CE-gemarkeerde machines staan opgesteld met afschermingen, waarbij een veiligheidsvoorziening ontbreekt. Een machine met CE-markering dient door de fabrikant in overeenstemming te zijn gebracht met de Europese Machinerichtlijn. Deze productrichtlijn is opgenomen in het Nederlandse Warenwetbesluit machines. In artikel 1.3.7 uit Bijlage I van de Machinerichtlijn wordt aandacht besteed aan de risico´s in verband met de bewegende delen. Hier staat het volgende geschreven: 

'De bewegende delen van de machine moeten zodanig zijn ontworpen en gebouwd dat wat betreft risico voor aanraking waardoor zich ongelukken zouden kunnen voordoen, wordt voorkomen, of, wanneer risico's blijven bestaan, voorzien zijn van afschermingen of beveiligingsinrichtingen.'

Dit betekent dat de oorspronkelijke fabrikant de machine al had moeten uitrusten met afschermingen (bijvoorbeeld een vaste kap) en beveiligingsinrichtingen (bijvoorbeeld een beweegbare kap met blokkering (interlock)). Omdat dit blijkbaar destijds niet is gebeurd, valt deze verplichting op basis van het Arbobesluit hoofdstuk 7.7 op het bordje van de werkgever, in dit geval de leerschool.

Met andere woorden zowel in het geval van de bestaande machines zonder CE-markering als de niet correct beveiligde CE-gemarkeerde machines ligt de verantwoordelijkheid voor het veilig maken van deze machines volledig bij de werkgever. 
 

Antwoord 2 

Zoals hierboven vermeld zijn de wettelijke eisen ten aanzien van bestaande machines met een bouwjaar van vóór 1 januari 1995, die niet substantieel zijn gewijzigd, opgenomen in de Nederlandse Arbeidsomstandighedenwet. In hoofdstuk 7 van het Arbobesluit staan diverse technische eisen waaraan een dergelijk arbeidsmiddel moet voldoen. Deze eisen zijn meestal generiek van aard en geven niet altijd houvast bij de keuze van de technische maatregelen. Zo wordt bijvoorbeeld in artikel 7.7 item 5 van het Arbobesluit de volgende wettelijke eis gegeven over de afstand tot de gevaarlijke zone:

'De schermen of beveiligingsinrichtingen zijn op voldoende afstand van de gevaarlijke zone van het arbeidsmiddel aangebracht.'
 
Bovenstaande technische eis geeft niet aan hoe een werkgever kan bepalen of een nieuw gerealiseerde afscherming of beveiligingsinrichting op voldoende afstand staat. De werkgever dient hiertoe zijn toevlucht te nemen tot de zogenaamde stand der techniek (of stand der wetenschap), zoals weergegeven in de actuele NEN-EN normen. 

Dat een werkgever zijn toevlucht dient te nemen tot de actuele normen komt voort uit Hoofdstuk 2, artikel 3 lid 1 van de Arbeidsomstandighedenwet, waar staat geschreven:

'De werkgever zorgt voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers inzake alle met de arbeid verbonden aspecten en voert daartoe een beleid dat is gericht op zo goed mogelijke arbeidsomstandigheden, waarbij hij, gelet op de stand van de wetenschap en professionele dienstverlening, de beschreven punten welke in dit artikel zijn beschreven in acht neemt.'

De norm die zeer concreet vastlegt hoe bepaald kan worden of een afscherming of beveiligingsinrichting op voldoende afstand is geplaatst, is de NEN-EN-ISO 13857:2019; Veiligheid van machines - Veiligheidsafstanden ter voorkoming van het bereiken van gevaarlijke zones door bovenste en onderste ledematen. Deze norm bevat diverse tabellen, waarmee de juiste afstand in het geval van overreiken, doorreiken en onderdoor reiken kan worden bepaald.
Verder is het raadzaam dat de werkgever ook gebruik maakt van de machine-specifieke normen (type C), die voor deze metaalbewerkingsmachines zijn opgesteld, zoals voor:
  • Draaibanken: NEN-EN-ISO 23125:2015; Veiligheid van gereedschapsmachines – Draaimachines.
  • Boormachines: EN 12717:2001; Veiligheid van gereedschapsmachines – Boormachines.
  • Frees- en kottermachines: EN 13128:2001; Veiligheid van gereedschapsmachines - Frees- en kottermachines.

Antwoord 3

Zoals vermeld in het antwoord op vraag 1 kan er een situatie ontstaan waarin een bestaande machine van vóór 1 januari 1995 door de aanpassing moet gaan voldoen aan de huidige Machinerichtlijn en ander EU-Richtlijnen die gelden voor nieuwe machines. Dit is het geval als er sprake is van een zogenaamde ‘substantiële wijziging’ van de machine. 

Er is sprake van een substantiële wijziging wanneer de machine een andere gebruiksbestemming krijgt of wanneer er door de wijziging nieuwe of hogere risico´s ontstaan. Over het thema wijzigingen van bestaande machines heeft de Nederlandse toezichthouder (Inspectie SZW) in het jaar 2017 een flyer opgesteld, genaamd: ‘Zo past u uw machine veilig aan.’ Zie de link: https://www.inspectieszw.nl/publicaties/brochures/2017/01/20/zo-past-u-uw-machine-veilig-aan

In principe is er bij het alleen plaatsen van afschermingen of beveiligingsinrichtingen bij een bestaande machine, op basis van hoofdstuk 7.7 van het Arbobesluit, geen sprake van een substantiële wijziging. Door deze wijziging zorgt de werkgever er juist voor dat wordt voldaan aan de Arbeidsomstandighedenwet. 
 

Conclusie

  • Conform hoofdstuk 7 van het Arbobesluit dient de leerschool de metaalbewerkingsmachines, die staan opgesteld in de school, te voorzien van afschermingen of veiligheidsvoorzieningen, waarmee contact met de ronddraaiende delen wordt voorkomen of de delen tijdig worden afgeschakeld. Daarbij dient de afscherming zodanig te worden voorzien van een blokkering (interlocking) zodat, wanneer deze open staat, de machine niet opgestart kan worden.
  • Er dient door de werkgever voor elke machine een risicoinventarisatie & -evaluatie (RI&E) uitgevoerd te worden, waarbij voor de risicoreductie een plan van aanpak wordt opgesteld met de methodiek en het tijdpad om de gevaren en gevaarlijke situaties weg te nemen. De gekozen risicoreducerende maatregelen dienen te voldoen aan de huidige stand der techniek, zoals vastgelegd in de geldende NEN-EN normen.
  • Het komt in de praktijk regelmatig voor dat de universele afschermingen, die specifiek voor bestaande metaalbewerkingsmachine in de handel verkrijgbaar zijn, niet voldoen aan de geldende normeisen. De afschermingen zijn niet volledig of onvoldoende sterk of de toegepaste veiligheidsschakelaar voor de blokkering (interlocking) voldoet niet aan de eisen. Dan is er eigenlijk sprake van het kopen van een kat in de zak.

Voordat men de bovenstaande punten uitvoert, is het advies van FUSACON om eerst een QuickScan Machineveiligheid uit te laten voeren op de machines, die in de leerschool staan opgesteld. Dit om te voorkomen dat men bij aanpassing van de bestaande machines voor hogere kosten komt te staan, dan de aanschaf van een nieuwe machine. Denk hierbij bijvoorbeeld ook aan de elektrische veiligheid van schakelkasten, die zodanig veilig moeten zijn, dat er geen gevaar is voor elektrocutie wanneer men de schakelkast opent. FUSACON kan helpen bij het uitvoeren van een QuickScan.

Deze vraag is beantwoord door FUSACON B.V.
 
 

Reacties (3)

5xbeter.nl heeft voor de metaalsector voor nieuwe en oude machines een door de arbodienst aanvaarde richtlijn opgesteld voor dit soort situaties die in het bedrijfsleven moet worden toegepast. Ik vind het eigenlijk niet meer als normaal dat een school hier ook minimaal aan voldoet.
Muller, 22 juli 2021 13:43
Geachte heer Boullart, Ik begrijp uw opmerking dat een leerling geen werknemer is en de school geen werkgever voor de leerling. Toch ben ik van mening dat dit voor de school niets uit moet maken. Een bezoeker aan een bedrijf of een medewerker van een contractor moet ook bij gebruik van arbeidsmiddelen van het bedrijf veilig zijn. Zie ook de Arbocatalogus van het Voortgezet Onderwijs op de volgende link: https://www.arbocatalogus-vo.nl/machines-en-gereedschappen/machineveiligheid-algemene-eisen/
Ook hier volop eisen uit hoofdstuk 7 van het Arbobesluit die ook de veiligheid van leerlingen moet realiseren.
Nick de With, 21 juni 2021 21:27
Ik vrees dat hier één ding over het hoofd wordt gezien, zonder te willen inboeten in veiligheid uiteraard. Maar in deze omgeving is geen sprake van een werkgever. De leerschool is geen werkgever tov de leerlingen die de arbeidsmiddelen gebruiken. De leerlingen zijn ook geen werknemer. Er is geen arbeidscontract. De definitie van een arbeidsmiddel is ook niet voorzien voor een schoolomgeving. De leerling staat niet op een arbeidsplaats. Eigenlijk is dit een grijze zone in de wetgeving. Maar zoals aangegeven is het sowieso een arbeidsmiddel en dient de sociale wetgeving te worden gevolgd aangezien de leerkracht er ook mee werkt en zij wel werknemer zijn tov de werkgever, zijnde de school. Zou het schoolreglement dit niet kunnen/moeten opvangen?

Dan kom je ook nog bij alle toestellen, machines,... die leerlingen in mekaar knutselen voor eindwerken, proefwerken noem maar op. De leerling is hier ook geen fabrikant, is de school dan verantwoordelijk als er nadien thuis of algemeen in de openbare ruimte een ongeval gebeurd met die toestellen? Ook eentje om eens over te tandenknarsen...
Jo Boullart, 17 juni 2021 09:17
 

Kennis: Safety

safetyOp het gebied van de Europese regelgeving worden nog steeds veranderingen doorgevoerd, niet alleen om onduidelijkheden tussen richtlijnen onderling te verhelderen, maar ook om uitbreidingen te maken, bijvoorbeeld op het gebied van energiezuinigheid, chemicaliënbeheer, afvalstroombeheersing en dergelijke.

 

Whitepapers

whitepapersDownload hier whitepapers over het thema Safety:

 

Industrie 4.0 - safe & smart

Flexibele productie kan helpen om het gebruik van industriële installaties te optimaliseren.
Lees de whitepaper van Pilz
 

Veiligheidsnormen voor elektrotechniek uitgelegd

Hoe pas ik de NEN 3140 voor veilig werken met elektrische installaties toe in de praktijk? En hoe zorg ik dat gereedschap veilig is? Wat houdt CE-markering in? 

Vindt de antwoorden  in de whitepaper

 

Noodstopschakelaars

Emergency Stop Switches (0.49 MB)

 

Machineveiligheid

Concepts in networked machine safety

 

Safety Engineering

Approaches to Safety Engineering

 

Meer whitepapers>>