Circulaire business modellen in de elektronica-industrie

Vanuit het Perspectief-programma van de NWO wordt met het onderzoeksproject Circular Circuits circulaire elektronica ontwikkeld. Dit onderzoek richt op onder andere op levensduurverlenging, ontwerpmethoden die effectievere recycling mogelijk maken, effectievere recyclingstechnologie, en het ontwikkelen van nieuwe business modellen voor circulaire elektronica. De eerste onderzoeksresultaten zijn al geboekt. In dit artikel wordt inzichten uit het onderzoek tot nu toe op nieuwe business modellen gepresenteerd.

Door: Meihui Jiang, promovendus Rotterdam School of Management, Erasmus Universiteit Rotterdam en Jan-Henk Welink (ed.), Materials Science and Engineering, Delft University of Technology

Consumenten en bedrijven zijn steeds meer afhankelijk van elektronische apparaten (smartphones, servers), maar de hoeveelheid elektronisch afval groeit:. in 2022 62 miljoen ton AEEA (Afgedankte Elektronica en Elektrische Apparaten). Slechts een kwart werd correct ingezameld en gerecycled. Het verlies aan waardevolle materialen geeft schade aan milieu en economie.

De circulaire economie geeft als oplossing producten hergebruik, reparatie, renovatie en recycling, om zo grondstoffen in de kringloop houden. Dit is echter lastig te organiseren: hoge implementatiekosten, onvoorspelbare retourneringen en gefragmenteerde toeleveringsketens, beperken individuele circulaire initiatieven. Daarom is het belangrijk om te kijken naar het verband tussen fabrikanten, reparateurs, recyclers, beleidsmakers, logistieke bedrijven en financiers. Hun aanpak kunnen elkaar versterken of juist verzwakken. Hierdoor falen of slagen circulaire business modellen.

Dit verband is bestudeerd met een embedded casestudy onder Nederlandse 18 organisaties. Deze casestudy laat zien dat circulaire business modellen juist deel uitmaken van een breder netwerk van interacties die op drie niveaus plaatsvinden. Op microniveau ontwikkelen individuele bedrijven hun eigen circulaire modellen (bijvoorbeeld remanufacturing van apparatuur), op mesoniveau ontstaan samenwerking tussen de verschillende organisaties (bijvoorbeeld gezamenlijke logistiek). Op macroniveau wordt een systeem gevormd door wetgeving, zoals de AEEA-richtlijn en de Eco-design for Sustainable Products Regulation. die bindende eisen stellen aan productterugwinning, recyclebaarheid en transparantie. Circulaire business modellen kunnen hier elkaar zowel aanvullen als beconcurreren. Zo kunnen elektronica fabrikanten profiteren van servitisatie-modellen, maar hun servicepartners kunnen eigen klantrelaties opbouwen wat een strategisch risico geeft.  

Momenteel is de belemmering van de voortgang van circulaire business modellen de afstemming tussen partijen. Als een fabrikant bijvoorbeeld beter recyclebare producten ontwerpt, maar een recycler zich richt juist op refurbishment worden kansen gemist. Kleinere bedrijven hebben het nadeel dat als ze grote systemen willen opzetten, zoals voor digitale productpaspoorten, niet aan de investeringen kunnen komen. In Nederland geeft regelgeving zowel kansen (bv. recycling markt) als een belemmeringen (bv tijdrovende certificeringsprocessen).  

Circulaire bedrijfsmodellen in de micro-elektronica zijn geen woorden op papier meer: reparatie, refurbishment en remanufacturing is tegenwoordig vrijwel de norm. Het onderzoek laat beleidsmakers zien dat ambitieuze doelen noodzakelijk zijn, maar afstemming tussen bedrijven stimuleren net zo belangrijk is. Op lange termijn zijn de verbanden tussen organisaties namelijk belangrijker voor het business model dan alleen het vakmanschap en creativiteit van individuele bedrijven. Bedrijven die nu circulariteit als bijzaak zien lopen het risico de boot te missen. Samenwerking in de hele waardeketen geeft nieuwe kansen en versterkt de concurrentiepositie. De keuze voor een toekomst is duidelijk.